Porady maturalne
C. S. Lewis na maturze rozszerzonej?
O czym nie wypada pisać na maturze? Każdy tekst literacki może wspierać argumentację w pracy na poziomie podstawowym i rozszerzonym.…
Trzeba mieć duży takt, by skończyć trzeci akt
"Trzeba mieć duży takt. / By skończyć trzeci akt. / To nie złudzenie — to fakt". Tak Głos straszliwy kończy akcję…
Parafraza, parodia, trawestacja i okolice – próba doprecyzowania pojęć i przykłady
Jedno z wymagań wskazanych w podstawie programowej dla poziomu rozszerzonego brzmi: "[uczeń] rozumie pojęcia parafrazy, parodii i trawestacji, wskazuje ich…
Czym są „elementy struktury dzieła”?
W wypracowaniu na poziomie rozszerzonym nie wystarczy ani wykazanie się znajomością treści i problematyki lektur, ani nawet dobre zrozumienie polecenia.…
Co już było, a czego jeszcze nie było na rozszerzeniu?
Pula dotychczasowych tematów wypracowań ułożonych przez CKE dla poziomu rozszerzonego jest mniejsza, niż dla podstawowego. Niektóre z tematów zawierają dołączony…
Wypracowanie na poziomie podstawowym: „bank słów” i dwa elementy polecenia
Aby dobrze napisać wypracowanie na poziomie podstawowym, należy nie tylko dobrze zrozumieć temat i stworzyć sobie "bank słów", lecz także…
Jak zbudować idealne argumenty w wypracowaniu na poziomie podstawowym?
Jak dobrze przygotować się do matury z języka polskiego? Realizując podstawę programową, czytając lektury (a nie opracowania), uważając na lekcji,…
Jeden sposób, kilka funkcji. Kilka sposobów, jedna funkcja.
Trudno o gorzej brzmiący tytuł wpisu. Wygląda to na jakąś mantrę lub bełkot z pogranicza nauk ścisłych i humanistycznych. Niestety,…
Dlaczego warto zwracać uwagę na tytuły rozdziałów?
Egzamin maturalny na poziomie rozszerzonym wymaga zupełnie innych kompetencji niż ten, do którego każdy uczeń przystąpi 4 maja. Nie wystarczy…
Antyteza, czyli konieczność wyboru
Co łączy czytania mszalne z czwartku po Popielcu z piosenką Boba Dylana Gotta Serve Somebody oraz odkrywaniem sposobów i funkcji…
Siła paradoksu
Dlaczego pamiętamy dobry film, świetną książkę, nieoczywisty wiersz, ponadczasowy obraz? Dlaczego lubię zatrzymywać się na - z pozoru - drugorzędnych…
Jak (nie) używać brudnopisu?
Brudnopis - ostatnia strona arkusza egzaminacyjnego - to genialny wynalazek. Wbrew temu, co wielu sądzi, nie jest to "pierwszy czystopis",…
Interpretacje i konteksty
Antropologia literatury i kultury według Michaiła Bachtina
Czym jest Zbrodnia i kara? Powieścią realistyczną, naturalistyczną, kryminalną, psychologiczną...? Każda odpowiedź jest w dużym stopniu prawidłowa. W podręcznikach szkolnych…
Geist i Raskolnikow
Dla uważnego czytelnika powinno wydawać się jasne, że Bolesław Prus co najmniej słyszał o Zbrodni i karze Fiodora Dostojewskiego. W…
Sklep przy głównej ulicy
Czy w Polsce mamy jakiekolwiek pojęcie o słowackiej kinematografii? A Słowacy o naszej? Wygląda na to, że pod względem kulturowym…
Ile ja dopłacam?
W kanonie lektur licealnych znajduje się króciutkie opowiadanie Marka Nowakowskiego zatytułowane Górą Edek. Autor w oczywisty sposób nawiązuje w nim…
To nie mój problem
Ostatnią "poważną" lekturą omawianą na poziomie rozszerzonym jest od niedawna Antygona w Nowym Jorku. Z ubiegłorocznymi maturzystami miałem szczęście być…
Jak zdemaskować bohatera literackiego?
Pewien mój stary znajomy żartowniś powiedział: Kiedy wewnątrz samolotu spada ciśnienie, spadają maski. Oczywiście miał na myśli również to, że…
Mucha w literaturze: Mickiewicz, Sienkiewicz, Gogol
Kilkanaście lat temu (czyli u progu kariery nauczycielskiej) rozmawiałem z tatą jednego z moich uczniów. Ów człowiek skończył Wydział Polonistyki…
To (nie) jest recenzja „Tanga” w Teatrze Polskim
Na Tango w Teatrze Polskim poszedłem dziś z maturzystami i było to moje drugie spotkanie ze spektaklem w reżyserii Wawrzyńca…
Cziczikow na dnie piekła
Mikołaj Gogol, pisząc Martwe dusze, wzorował się na Boskiej komedii Dantego. Zresztą to dzieło powstało w okresie, kiedy autor przebywał…
Martwe dusze i żywy narrator
Martwe dusze Mikołaja Gogola to powieść niepodobna do innych, które omawiam z licealistami na poziomie rozszerzonym. Szkoda, że nie została…
To jest człowiek… no właśnie, jaki?
Jest kilka powodów, dla których lubię omawiać Martwe dusze Gogola. Na poziomie rozszerzonym należy pochylić się nad jedną z czterech…
Jeszcze o Henryku IV, dobru i złu
Po wczorajszym spektaklu "Historia Henryka IV" poświęciłem dziś z każdą grupą jedną lekcję, by porozmawiać o wrażeniach. Nie był to…
Nie uszlachetnia
Cierpienie, cierpienie, cierpienie. Wojna, wojna, wojna. Totalitaryzm, totalitaryzm, totalitaryzm. Beznadzieja, beznadzieja, beznadzieja. Tak określiłbym sporą część kanonu lektur z wieku…
Myślę, więc jestem – i co z tego?
Każde dziecko zna tę frazę na pamięć nawet po łacinie: cogito ergo sum. Pięknie brzmi, ale co się za nią…
Przypowieść o domu
Biblijna przypowieść o synu marnotrawnym jest tekstem niezwykle bogatym i wciąż otwartym na nowe interpretacje. Stała się tematem wybitnych dzieł…
Dlaczego „Skąpiec”, a nie „Rozrzutnik”?
Co roku mam co najmniej jednego ucznia, którego Skąpiec Moliera wcale nie śmieszy, a przeraża. Można by powiedzieć - dobre…
Profetyzm Orwella, czyli świat „prawdopodobny”
Rok 1984 Orwella to antyutopia. Powieść, w której autor z przerażającą precyzją odsłonił i przewidział mechanizmy, które rządzą polityką, społeczeństwami…
Rain Man, czyli co w życiu jest najważniejsze
Trochę wstyd, że nie znałem tego filmu wcześniej. A trafił on do amerykańskich kin w roku moich narodzin (1988). Cztery…
Między ruinami bardzo lubię słuchać legend. Nad Renem pełno tego…
Stanisław Wokulski marzy o prawdziwej miłości. Już minął prawie rok, odkąd nieustannie myśli o Izabeli Łęckiej. Akcja Lalki przeniosła się…
Okno na podwórze kamienicy Łęckich
Lalka nigdy nie przestanie mnie zachwycać ani zaskakiwać. Nie muszę zatem starać się o to, by omawiać ją z uczniami…
Ocalić człowieka – czytanie Orwella przez pryzmat Jana Patočki
Rok 1984 Orwella to jedna z najważniejszych książek XX wieku oraz jedna z lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym. Jest to…
Kmicic – Odyseusz – Matatiasz, czyli o pewnym epizodzie na Jasnej Górze
Potop w liceum jest omawiany we fragmentach. Słyszę głosy, że słusznie, skoro "i tak nikt tego nie przeczyta" - a…
Czy Zygmunt Krasiński zdałby egzamin maturalny w formule 2023?
19 lutego 1812 roku w Paryżu przyszedł na świat Zygmunt Krasiński, trzeci z naszych romantycznych wieszczów, twórca Nie-Boskiej komedii. Absolwent…
Czy Bernard Rieux dawał mieszkańcom Oranu nadzieję na lepsze jutro?
Po zakończeniu omawiania Dżumy z maturzystami przypomniałem sobie majowe sprawdzanie matur. Oceniłem 100 wypracowań, z których większość była na temat…
Czechy i Słowacja
Krzywy kościół i niełatwa historia
W czwartek, 9 kwietnia w Czeskim Centrum w Warszawie odbyło się spotkanie promujące książkę Krzywy kościół. Oprócz autorki, Karin Lednickiej,…
Guty ocalone w fotografii
28 maja 2016 roku, kiedy wpadłem do Cieszyna, spotkałem się z Krystianem - moim starym znajomym z gimnazjum. Zabrał mnie…
Sklep przy głównej ulicy
Czy w Polsce mamy jakiekolwiek pojęcie o słowackiej kinematografii? A Słowacy o naszej? Wygląda na to, że pod względem kulturowym…
Zdeněk Svěrák i Hamlet bez Hamleta
Dziś 90 lat kończy Zdeněk Svěrák - wybitny czeski aktor, pisarz, autor scenariuszy filmowych. Do jego największych sukcesów należy scenariusz…
Czego nauczyłem się na Słowacji?
Zabrzmi to jak banał, ale czasami warto (a nawet trzeba) gdzieś pojechać, skonfrontować się z czymś zupełnie nieznanym, aby wrócić…
Ocalić człowieka – czytanie Orwella przez pryzmat Jana Patočki
Rok 1984 Orwella to jedna z najważniejszych książek XX wieku oraz jedna z lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym. Jest to…
„Tryzna”, czyli „Dziady” po czesku
17 lutego 1853 w Lounach przyszedł na świat Jaroslav Vrchlický (właściwie: Emil Frida) - poeta, dramaturg i tłumacz. Czesi uważali…
Muzyka
Na krótko odpocząwszy sobie…
No i stało się to, co zapowiadałem wczoraj - bo się stać musiało. Napisałem, że będzie to, co zwykle -…
Prima aprilis w muzyce
Dziś poważnie o żartobliwej tematyce. Jak zabrzmiałby dobry, primaaprilisowy żart? Spójrzmy zarówno na tzw. muzykę poważną (klasyczną), jak i na…
Wiosna według Vivaldiego
W końcu przyszła wiosna. Temperatura rośnie, ptaki śpiewają, kwitną krokusy (o ile ich cebulki nie zostały wcześniej zjedzone przez dziki)…
Dwie nowe piosenki o czasie
Czas to pewien aksjomat - rzeczywistość, której doświadczamy, a której nie potrafimy ujarzmić, a nawet jej zdefiniowanie może sprawić problem.…
Antyteza, czyli konieczność wyboru
Co łączy czytania mszalne z czwartku po Popielcu z piosenką Boba Dylana Gotta Serve Somebody oraz odkrywaniem sposobów i funkcji…
Recenzje i sprawozdania
Bóg mówi jednoznacznie – problem w tym, że nic nie napisał
W środę, 15 kwietnia 2026 roku w szczelnie wypełnionej auli na pierwszym piętrze Big Book Cafe przy ul. Koszykowej odbyło…
Krzywy kościół i niełatwa historia
W czwartek, 9 kwietnia w Czeskim Centrum w Warszawie odbyło się spotkanie promujące książkę Krzywy kościół. Oprócz autorki, Karin Lednickiej,…
Sekcja nadęta
Czy można zrobić film o muzyce niebędący musicalem? Film o niełatwych relacjach międzyludzkich, ale bez dwuznacznych czy brutalnych scen? Film…
Wystrzeleni na Marsa – relacja z konferencji
W czwartek, 25 marca w Szkole STRUMIENIE Stowarzyszenia STERNIK odbyła się konferencja dla rodziców nastolatków "Wystrzeleni na Marsa". Co to…
To (nie) jest recenzja „Tanga” w Teatrze Polskim
Na Tango w Teatrze Polskim poszedłem dziś z maturzystami i było to moje drugie spotkanie ze spektaklem w reżyserii Wawrzyńca…
Warsztaty z zachwytu
Dziś (14 marca 2026) wziąłem udział w IV Kongresie Tutorów Rodzinnych organizowanym przez Instytut Educare wraz ze Stowarzyszeniem Wspierania Edukacji…
Recenzja: Henryk IV w Teatrze Polskim
Co roku staram się ze dwa-trzy razy zabrać uczniów do Teatru Polskiego. Tam zawsze mniej więcej wiem, czego się spodziewać,…
Recenzja: Dacher Keltner, Awe
Piękno i zachwyt. Wydawałoby się, że te pojęcia - mówiąc językiem wypracowań maturalnych - towarzyszą ludzkości od zarania dziejów. Owszem,…
Refleksje
Bóg, który dotrzymuje słowa
Bóg Starego Testamentu to Bóg, który dotrzymywał danego przez Siebie słowa, choćby na to spełnienie trzeba było czekać wiele lat.…
Czego nauczyłem się na Słowacji?
Zabrzmi to jak banał, ale czasami warto (a nawet trzeba) gdzieś pojechać, skonfrontować się z czymś zupełnie nieznanym, aby wrócić…
Warsztaty z zachwytu
Dziś (14 marca 2026) wziąłem udział w IV Kongresie Tutorów Rodzinnych organizowanym przez Instytut Educare wraz ze Stowarzyszeniem Wspierania Edukacji…
Nie uszlachetnia
Cierpienie, cierpienie, cierpienie. Wojna, wojna, wojna. Totalitaryzm, totalitaryzm, totalitaryzm. Beznadzieja, beznadzieja, beznadzieja. Tak określiłbym sporą część kanonu lektur z wieku…
Przypowieść o domu
Biblijna przypowieść o synu marnotrawnym jest tekstem niezwykle bogatym i wciąż otwartym na nowe interpretacje. Stała się tematem wybitnych dzieł…
Prawda to nie temat?
Wczoraj maturzyści pisali próbny egzamin z języka polskiego na poziomie podstawowym, a dziś CKE opublikowało zasady jego oceniania. W mediach…
Profetyzm Orwella, czyli świat „prawdopodobny”
Rok 1984 Orwella to antyutopia. Powieść, w której autor z przerażającą precyzją odsłonił i przewidział mechanizmy, które rządzą polityką, społeczeństwami…
Rzeczywistość to coś znacznie więcej niż to, co można o niej powiedzieć
Ostatnio wpadła mi w ręce książka El Hecho Extraordinario. Jej autor, Manuel García Morente, jeden z czołowych hiszpańskich filozofów XX…
Ocalić człowieka – czytanie Orwella przez pryzmat Jana Patočki
Rok 1984 Orwella to jedna z najważniejszych książek XX wieku oraz jedna z lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym. Jest to…
Antyteza, czyli konieczność wyboru
Co łączy czytania mszalne z czwartku po Popielcu z piosenką Boba Dylana Gotta Serve Somebody oraz odkrywaniem sposobów i funkcji…