Matura z języka polskiego. Czechy i Słowacja. Literatura. Muzyka. Wszystko, czym warto się zachwycić i podzielić.
Matura z języka polskiego. Czechy i Słowacja. Literatura. Muzyka. Wszystko, czym warto się zachwycić i podzielić.
Czym jest Zbrodnia i kara? Powieścią realistyczną, naturalistyczną, kryminalną, psychologiczną...? Każda odpowiedź jest w dużym stopniu prawidłowa. W podręcznikach szkolnych przytacza się pojęcie wprowadzone przez rosyjskiego teoretyka literatury, Michaiła Bachtina, dla którego podstawową właściwością dzieł Dostojewskiego jest ich polifoniczność. Jak rozumieć to pojęcie?
28 maja 2016 roku, kiedy wpadłem do Cieszyna, spotkałem się z Krystianem - moim starym znajomym z gimnazjum. Zabrał mnie na wycieczkę po Zaolziu: weszliśmy na Jaworowy, a w drodze powrotnej zatrzymaliśmy się w Gutach. Mieliśmy szczęście, że tamtejszy drewniany kościół pw. Bożego Ciała był otwarty z powodu prac porządkowych. Zrobiłem kilka zdjęć marnej jakości. Jednak są one bezcenne, ponieważ kościół ten doszczętnie spłonął rok później.
Dla uważnego czytelnika powinno wydawać się jasne, że Bolesław Prus co najmniej słyszał o Zbrodni i karze Fiodora Dostojewskiego. W Lalce znajdziemy kilka poszlak wskazujących na inspirację powieścią napisaną ponad 20 lat wcześniej. Czy to tylko ciekawostka, czy może coś więcej z tych wskazówek wynika? Zestawmy ze sobą Raskolnikowa i Geista - to posłuży nam później do zaprezentowania sylwetki Michaiła Bachtina.
Czy w Polsce mamy jakiekolwiek pojęcie o słowackiej kinematografii? A Słowacy o naszej? Wygląda na to, że pod względem kulturowym znamy się znacznie gorzej niż z Czechami. Najbardziej znany polski film wsród Słowaków? Zadałem im to pytanie i dostałem zaskakującą odpowiedź: Boże Ciało. A najbardziej znany film słowacki? Jest nim oskarowy Sklep przy głównej ulicy (Obchod na korze).
O czym nie wypada pisać na maturze? Każdy tekst literacki może wspierać argumentację w pracy na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Co więcej, mamy nieograniczone możliwości sięgania po konteksty, również popkulturowe, pod warunkiem, że zostaną użyte funkcjonalnie. Nie wolno jedynie gloryfikować czynów niemoralnych i przestępców, czyli nawet stawianie Balladyny jako wzór uporu w dążeniu do celu odpada.
Dziś 90 lat kończy Zdeněk Svěrák - wybitny czeski aktor, pisarz, autor scenariuszy filmowych. Do jego największych sukcesów należy scenariusz i rola w filmie Kolja, który otrzymał Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego (1996). Jest ponadto współautorem filmów Ciemnoniebieski świat i Butelki zwrotne. Ale wspominam go tu ze względu na postać Járy Cimrmana - największego (fikcyjnego) Czecha w dziejach.
Czy można zrobić film o muzyce niebędący musicalem? Film o niełatwych relacjach międzyludzkich, ale bez dwuznacznych czy brutalnych scen? Film o trudnej doli pracowników przemysłowych w dobie restrukturyzacji, ale bez odniesień marksistowskich? Wreszcie - film o autentycznym zachwycie pięknem, dobrem i służbą innym? Wygląda na to, że tak. I to we Francji.
W kanonie lektur licealnych znajduje się króciutkie opowiadanie Marka Nowakowskiego zatytułowane Górą Edek. Autor w oczywisty sposób nawiązuje w nim do jednego z kluczowych bohaterów Tanga Sławomira Mrożka. Zestawiając te teksty na lekcjach, lubię jeszcze dodawać piosenkę Wojciecha Młynarskiego Ile ja dopłacam, która rzuca więcej światła na nowy typ człowieka - dorobkiewicza z początków transformacji ustrojowej w Polsce.
Ostatnią "poważną" lekturą omawianą na poziomie rozszerzonym jest od niedawna Antygona w Nowym Jorku. Z ubiegłorocznymi maturzystami miałem szczęście być na spektaklu w toruńskim Teatrze im. Horzycy - znacznie łatwiej doświadczyć tego tekstu na widowni niż tylko przeczytać. W tym roku niestety musimy zadowolić się wyłącznie tekstem, ale - mam nadzieję - damy radę.
Pewien mój stary znajomy żartowniś powiedział: Kiedy wewnątrz samolotu spada ciśnienie, spadają maski. Oczywiście miał na myśli również to, że w chwilach zagrożenia życia ujawnia się cała prawda o człowieku. Utwory literackie omawiane w liceum poruszają temat udawania i autentyczności, maskowania się i demaskacji. Za pomocą jakich środków dokonuje się demaskacja bohatera literackiego?